صفحه تاریخ روزنامه جهان اقتصاد، 19 آذر 1388

آناهیتا ناظری

قرن بیستم فراز و نشیب های زیادی داشت اما دهه 1940 میلادی شاید عجیب ترین سال های این قرن را رقم زد. این روزها سالگرد دو اتفاق مهم این دهه است، تصویب حقوق بشر و حمله نیروهای ژاپنی به پایگاه نظامی پرل هاربر و به همین مناسبت نگاهی داریم به این دو حادثه تاریخی.

روز تولد حقوق بشر

10 دسامبر روز جهانی حقوق بشر است و سالروز تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر در مجمع عمومی سازمان ملل متحد. اکثر اتفاقاتی که در قرن بیستم رخ داده به شکلی مستقیم یا غیر مستقیم به جنگ جهانی دوم ربط پیدا می کند و اعلامیه جهانی حقوق بشر هم از این قاعده مستثنی نیست. این اعلامیه مستقیما از تجربیات جنگ جهانی دوم تاثیر گرفت و در واقع اولین صدای واحدی بود که از سوی جامعه جهانی و برای به رسمیت شناختن حقوق انسان ها شنیده شد. این اعلامیه در سال 1948 میلادی به تصویب رسید و یکی از مهم ترین سندهای بشری است و از 30 ماده تشکیل شده که به تدریج در معاهدات بین المللی بعدی دنیا تکمیل شد و حالا به عنوان قوانین بین المللی شناخته می شود.

شاید بتوان گفت که سال 1948 میلادی برای تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر خیلی هم دیر بود. در زمان های گذشته در کشورهایی مثل ایران، فرانسه و انگلیس مجموعه قوانینی در مورد حقوق بشر تدوین شده بود اما هیچ کدام شکلی جهانی و عمومی پیدا نکرده بودند. از طرف دیگر، قرن بیستم میلادی شاهد وقوع دو جنگ جهانی خانمان برانداز بود و انسان های زیادی در جریان این جنگ ها کشته شدند یا زجر دیدند. بعد از جنگ جهانی دوم و با توجه به فجایع بشری که در جریان آن رخ داده بود، نیاز به تدوین و تصویب قوانینی در مورد حقوق انسان ها بسیار ضروری شد و اهمیت زیادی پیدا کرد و در نهایت هم در سال 1948 میلادی به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل رسید.
البته پیشتر منشوری توسط سازمان ملل متحد هم تدوین شده بود اما فجایعی که در سطح بین المللی اتفاق افتاد نشان داد که این منشور نمی تواند کاملا کارآمد باشد و جلوی نقض حقوق انسان ها را بگیرد. جامعه جهانی احساس می کرد نیاز به یک اعلامیه عمومی هست که حقوق انسان ها در آن به صورت مشخص ذکر شده باشد و این گونه بود که راه برای تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر هموار شد. کمیسیونی که برای تدوین این اعلامیه از سوی سازمان ملل متحد تشکیل شد توسط یک کانادایی رهبری می شد و نمایندگان کشورهای مختلف دنیا از جمله چین، کوبا، مصر، ایران، هند، لبنان، فرانسه، استرالیا، بلژیک، شیلی، انگلیس، فیلیپین، آمریکا، اتحاد شوروی، اروگوئه و یوگسلاوی در آن عضویت داشتند. جالب این جاست که اعلامیه جهانی حقوق بشر بدون هیچ رای مخالفی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد به تصویب رسید و البته هشت رای ممتنع داشت که از جمله آنها می توان به کشورهای اتحاد شوروی، چسلواکی، لهستان، یوگسلاوی، آفریقای جنوبی و عربستان سعودی اشاره کرد.
به هر حال، تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر یکی از مهم ترین اتفاقات قرن بیستم است اما چه در همان زمان و چه در قرن بیست و یکم، بسیاری از کشورهایی که به این اعلامیه رای مثبت داده اند همچنان به جلوگیری از نقض حقوق بشر در کشورهای خود علاقه ای نشان نمی دهند. سازمان ملل متحد عقیده دارد که اعلامیه جهانی حقوق بشر ابزاری کارآمد برای اعمال فشار بر کشورهای ناقض حقوق بشر هم هست اما به هر حال به نظر می رسد که ضمانت اجرایی خاصی برای اعمال این فشارها و نتیجه بخشی آنها وجود ندارد.
بر اساس آماری که در کتاب رکوردهای گینس آمده، اعلامیه جهانی حقوق بشر سندی است که بیش از هر متن دیگری در دنیا به زبان های مختلف ترجمه شده است. این نکته خیلی جالبی است زیرا هدف اصلی اعلامیه جهانی حقوق بشر هم «بین المللی شدن» بوده است. در واقع این اعلامیه جهانی به حکومت های دنیا یادآوری می کند که حقوق هر انسان روی کره زمین اهمیت دارد و نقض حقوق هر یک از انسان ها هم عاملی است برای دغدغه جامعه بین المللی.
بخش هایی از برخی از مهم ترین مواد اعلامیه جهانی حقوق بشر در زیر می آید:
ماده ۱: تمام افراد بشر آزاد به دنیا می‌آیند و از لحاظ حیثیت و حقوق با هم برابرند.
ماده ۳: هر کس حق زندگی ، آزادی و امنیت شخصی دارد.
ماده ۵: هيچکس را نبايد مورد ظلم و شكنجه و رفتار يا کيفری تحقيرآميز ،موهن ، یا خلاف انسانیت و شان بشر قرار داد.
ماده ۶: هر کس حق دارد که شخصیت حقوقی اش در همه جا به عنوان یک انسان در مقابل قانون شناخته شود.
ماده ۷: همه در برابر قانون ، مساوی هستند و حق دارند بدون تبعیض و بالسویه از حمایت قانون برخوردار شوند.
ماده ۹: احدی را نمی‌توان خود سرانه توقیف ، حبس یا تبعید نمود.
ماده ۱۲: احدی در زندگی خصوصی ، امور خانوادگی ، اقامتگاه یا مکاتبات خود نباید مورد مداخله‌های خود سرانه واقع شود و شرافت و اسم و رسمش نباید مورد حمله قرار گیرد .
ماده ۱۳: الف) هر کس حق دارد که در داخل هر کشوری آزادانه عبور و مرور کند و محل اقامت خود را انتخاب نماید. ب) هر کس حق دارد هر کشوری و از جمله کشور خود را ترک کند یا به کشور خود باز گردد.

ورود رسمی آمریکا به جنگ جهانی دوم
پرل هاربر 68 ساله شد

حمله ژاپن به پایگاه دریایی آمریکا در پرل هاربر هاوایی یکی از معروف ترین حملات نظامی دنیا است. این حمله غافلگیرانه در سال 1941 میلادی و توسط نیروی دریایی امپراتوری ژاپن انجام گرفت. 7 دسامبر سالگرد وقوع این حمله بود و به همین مناسبت نگاهی داریم به چگونگی وقوع این حمله و تبعات آن. شاید اهمیت اصلی حمله ژاپن به پرل هاربر، ورود نظامی آمریکا به جنگ جهانی دوم باشد که سرنوشت این جنگ را به خصوص در مورد ژاپن به شدت تغییر داد. در واقع ژاپنی ها به هنگام حمله به پرل هاربر قصد داشتند ناوگان دریایی آمریکا در اقیانوس آرام را فلج کنند و مانع از هر گونه تاثیرگذاری احتمالی آمریکا در معادلات جنگ جهانی دوم بشوند. امپراتوری ژاپن در آن زمان قصد داشت در منطقه جنوب شرقی آسیا لشکر کشی نظامی بزرگی  راه بیندازد و به منابع طبیعی و نفت زیادی که در برخی جزایر آن منطقه موجود بود دست پیدا کند و به همین جهت  نمی خواست که کشوری مثل آمریکا با آن پایگاه دریایی در پرل هاربر، در منطقه حضور داشته باشد. اما به هر حال، ورود آمریکا به جنگ و چگونگی خاتمه آن، ژاپن را بیشتر از هر کشور دیگری تحت فشار قرار داد.
حمله به پرل هاربر شامل دو حمله هوایی بزرگ بود و تلفات و خرابی های زیادی به جا گذاشت. 2400 نفر از نیروهای آمریکا در جریان این حمله کشته شدند و 1178 مجروح هم به جا ماند. بلافاصله بعد از این حمله، فرانکلین روزولت رییس جمهور وقت آمریکا ورود رسمی این کشور به جنگ جهانی دوم را اعلام کرد و این در حالی بود که حمله به پرل هاربر، افکار عمومی آمریکا را نسبت به ورود به جنگ مساعد کرده بود. اکثر آمریکایی ها در آن زمان طرفدار ورود آمریکا به جنگ شدند و پیچیدگی جنگ جهانی دوم هم به تدریج تاثیر زیادی در روند آن گذاشت.
حمله به پرل هاربر در حالی از سوی ژاپن انجام شد که پیشتر، آمریکا تحریم هایی را علیه ژاپن تحمیل کرده بود و علت آن را هم تجاوز و پیشروی ژاپن به سمت چین عنوان کرده بود. گفته می شود که مذاکراتی برای لغو این تحریم ها هم در جریان بود اما حمله به پرل هاربر تمام این معادلات را به هم ریخت. در واقع مناسبات بین آمریکا و ژاپن از سال 1931 میلادی و با اشغال منچوری (در شمال چین) توسط ژاپن تیره شده بود و تنها ده سال بعد بود که این تیرگی مناسبات به جنگ تمام عیار تبدیل شد.
ژاپن در جریان حمله اش به پرل هاربر، تمرکز زیادی بر نابود کردن کشتی های جنگی آمریکا  داشت و ظاهرا امپراتوری ژاپن می خواست با نابود کردن این کشتی ها، مظاهر بزرگ قدرت و افتخار آمریکایی ها در اقیانوس آرام را از بین ببرد. نهایتا هم چهار یا شش کشتی جنگی آمریکا به صورت کامل غرق شدند و بسیاری از ناوهای دیگر هم دچار آسیب های جدی شدند. ژاپنی ها از طرف دیگر گمان می کردند نابود کردن کشتی های جنگی باعث خواهد شد که درگیری های بزرگ نظامی در آینده تا حد امکان به تاخیر بیفتند. ژاپن در عین حال برای اعلام جنگ علیه آمریکا همزمان با حمله به پرل هاربر هم برنامه ریزی کرده بود و قرار بود سفارت ژاپن در آمریکا پیام امپراتوری مبنی بر به خطر افتادن شرایط صلح بین دو کشور را به وزارت امور خارجه آمریکا منتقل کند اما این کار به تاخیر افتاد و البته آمریکایی ها خودشان این پیام را رهگیری کرده و مشغول رمز گشایی و ترجمه آن بودند.
در مورد حمله پرل هاربر و غافلگیری آمریکا در جریان آن، حرف و حدیث های زیادی مطرح شده که حتی امسال هم ادامه یافته است. طرفداران نظریه توطئه و برخی پرسنل نظامی وقت آمریکا در این خصوص گفته اند که برخی از مقامات دولت فرانکلین روزولت از احتمال حمله به پرل هاربر آگاهی پیدا کرده بودند اما برای مقابله با آن کاری نکردند. علت این موضع آنها هم این بوده که می خواستند به هر شکل ممکن، اجازه و حمایت کنگره آمریکا را برای وارد شدن این کشور به جنگ جهانی دوم و قرار گرفتن در کنار انگلیس به دست بیاورند. البته فرضیه های دیگری هم در این مورد وجود دارد. مثلا برخی به عدم توانایی آمریکایی ها در شناسایی نیروهای هوایی مهاجم به پرل هاربر اشاره کرده و آن را مشکوک دانسته اند. اما توجیهی که در این خصوص ارائه شده، این است که در آن زمان هنوز تکنولوژی رادار پیشرفت زیادی نکرده بود و در واقع آمریکایی ها فقط متوجه شدند که توده ای ناشناخته وارد حریم هوایی پرل هاربر شده است و نهایتا هم همین «توده ناشناخته»، سرنوشت جنگ جهانی دوم را تغییر داد. 

۰۰:۲۲ - نظرات(۱)